در بیست و پنج سال گذشته فهم ما از مفهوم تکتونیک جنبا بسیار کامل تر شده است. همین امر پژوهشگران را با سوال بسیار مهمی روبه رو کرده است و آن اینکه در کل،‏ تکتونیک فعال پوسته در مناطق قاره ای چه تاثیری بر جوامع انسانی گذاشته و می گذارد. مروری بر آثار منتشره مبین دو دیدگاه غالب در تحلیل میان تکتونیک فعال با انسان و مدنیت ها است. گروهی همجواری سکونتگاه ها با گسل های لرزه زا را بهانه قرار داده و با تاکید بر فجایع رخ داده در طول تاریخ،‏ تلاش در نشان دادن ویژگی های مرگبار این پدیده طبیعی دارند. گروه دوم به حضور توأم گسل ها و آب اشاره داشته و هم زمانی خطر حیات را در حواشی گسل های فعال یادآور شده،‏ مجموعه عواملی مستقل از لرزه خیزی را مورد توجه قرار داده اند و تکتونیک را عاملی بسیار بااهمیت در سیر تکاملی نوع بشر و مدنیت ها دانسته و شکل گیری و قوام تمدن های کلان را ناشی از آن دانسته اند. این مقاله تلاش دارد تا با مرور بر مهم ترین آثار منتشره در این زمینه،‏ به معرفی و تحلیل دیدگاه ها بپردازد. روش به کار رفته در این پژوهش کتابخانه ای و تحلیل محتوا بوده و نتایج به دست آمده حاکی از آن است که با در نظر گرفتن عامل زمان،‏ می توان فهم بهتری از رویکرد دوم داشت. در این تحلیل ارتباط میان سطوح مختلف بوم شناختی با انواع حرکات تکتونیکی مورد توجه قرار گرفته و همخوانی جالبی میان ساختار سلسله مراتبی کمربندهای چین خورده با ساختار تمدن های کلان در چهار سطح،‏ مدنظر قرار گرفته است. بر این اساس کوچک ترین اجتماعات انسانی در مقیاس محلی،‏ در حاشیه گسل های فعال شکل گرفته اند،‏ در عین حال در مقیاسی کلان،‏ تمدن های جهان باستان در حاشیه کمربند چین خورده و بسیار جنبا (آلپ هیمالیا) در بازه زمانی ده هزار ساله ظهور و افول کرده اند.

زمینه و هدف: نمایان کردن مفهوم یگانگی از سوی هنرمند به سایرین، نیاز به فراهم آوردن تعریفی برای معماری دارد که شاخص های کالبدی و ساختاری و ابزارمندی های زیبایی شناسانه آن را در چارچوبی معنوی بیاورد. این نوع نگرش منطبق بر مفهوم تکتونیک است. تکتونیک در معماری دو تفسیر اصلی دارد: نظریه­ ساختار داخلی اثر هنری و تشکیل و پیوند عناصر فرم، برای دستیابی به یک هارمونی. در این مقاله دو هدف مدنظر می باشد؛ اصول و معیارهای وحدت و یگانگی اثر معماری در جهت بررسی انطباق فرم هسته ای و هنری و دوم، ارزیابی چهار نمونه از آثار فاخر معماری معاصرکشور بر اساس این معیارها در جهت مشخص شدن میزان انطباق فرم هسته ای و هنری آن ها. روش بررسی: راهبرد اصلی تحقیق بر اساس هدف از نوع کاربردی و از نظر ماهیت توصیفی – تحلیلی است. از تکنیک تحلیل سلسه مراتبی AHP جهت ارزیابی انطباق فرم هسته ای و فرم هنریِ نمونه ها بر اساس معیارها و هدف استفاده گردید. یافته ها: نتایج نشان داد انطباق فرم هنری و فرم هسته ای در بنای مجلس سنا (مجلس شورای اسلامی) نسبت به سه اثر دیگر (بنای آزادی، موزه هنرهای معاصر و تئاتر شهر) بیشتر و در نتیجه بنای یاد شده در انطباق جنبه های فنی-تکنیکی و جلوه های مفهومی-معنایی موفق تر است. بحث و نتیجه گیری: نتیجه گیری این تحقیق، مباحثات معماری را به این سو تشویق می کند که به دنبال آن باشند که از بیان تکتونیک به عنوان ابزاری برای همسازی و یکپارچگی موضوعات زیبایی شناسانه و فن آورانه، در فرایند طراحی آثار معاصر استفاده کنند.

حوضه آبریز شازند در حدود 40 کیلومتری جنوب غرب شهرستان اراک قرار دارد و از نظر تقسیمات سیاسی جزئی از شهرستان سربند محسوب می شود. محدوده مورد بررسی از نظر ذخایر منابع آب در استان مرکزی بسیار حایز اهمیت می باشد. در این میان ذخایر کارستی منطقه به عنوان یکی از منابع استراتژیک آب استان مورد توجه مسوولین قرار دارد. هدف تحقیق حاضر بررسی ویژگی های تکتونیکی منطقه و ارتباط آن با تشکیل و توسعه آبخوان کارستی شازند می باشد. به این منظور ضمن جمع آوری اطلاعات هواشناسی، زمین شناسی، ژئوفیزیک و هیدرولوژی با استفاده از روش های مختلف مطالعه کارست، منجمله بررسی چشمه های منطقه، ساختار کارست منطقه بررسی شده است. نتیجه تحقیقات نشان می دهد که منشا کارست شازند را می توان نتیجه دو فرایند زمین شناسی ساختمانی (تکتونیک) و آب و هوایی دانست. کارست منطقه شازند در یال های یک cynclinal پلانژدار تشکیل شده است. لیتولوژی آبخوان کارست منطقه عمدتا شامل واحدهای سنگ شناختی آهک توده ای K3 و تا حدودی واحدهای آهک مازنی K4 و آهک های ریفی K5 می باشد. رژیم هیدرولیک کارست منطقه به تبعیت از بزرگی آبخوان کارستی، معابر اصلی و فرعی زیرزمینی و حجم ریزش های جوی بصورت رژیم های تخلیه یک، دو یا سه گانه خود را نشان می دهد و مشخص است که آبخوان کارستی از لحاظ توسعه یافتگی در نقاط مختلف با هم متفاوت است.

تکتونیک یکی از مفاهیم نظری مطرح و روشی برای مطالعه تاریخ معماری است که در آن مفاهیم دوگانه فن و هنر وجود دارد. در معماری اسلامی ایران تا اواخر قاجار این توجه توأمان در بناهای آجری مشهود بود؛ اما قواعد آن شناخته شده نبود. با ورود مصالح جدید از اواخر قاجار تعامل فن و هنر فراموش گردید و معماریِ ایران با بحرانِ عدم شناخت قواعد فنی و هنری تکتونیکی مواجه شد. سؤال اصلی این است که پژوهش قواعدِ فنی و هنری آجر در مسجد حکیم اصفهان چگونه است؟ و هدف شناخت تکتونیک آجر به جهت شناخت معماری اسلامی ایران است. به¬منظور شناخت تکتونیک آجر براساس پارادایم معرفت شناسی تفسیرگرا، تحلیل محتوای کیفی با جهت گیری تبیینی و براساس نظریۀ کارل بتیچر و گاتفرید زمپر، برمبنای اطلاعات کتابخانه ای با مراجعه به اسناد و به¬صورتِ میدانی، ویژگی های فنی و هنری تکتونیک آجر در مسجدِ حکیم اصفهان به دلیلِ آجرکارهای برجسته آن مطالعه شده است. با تحلیل محتوایِ کیفی آشکار گردید معماری آجری ایران تحت قواعدِ تکتونیکی در سه مقیاسِ کلیتِ معماری (کلی)، مفصل بندی (میانی) و پوسته های آرایه ای (خرد)، شکل گرفته است. در هر سه مقیاسِ کلان (شکلی- سازه ای)، مفصل بندی (اتصال سطوح، ستون ها و قوس ها) در مقیاس میانی، مفصل بندی (جداکننده های سطح)، پوسته های آرایه ای و آرایه ای- سازه ای در مقیاس خرد، ویژگی های فنی با هنری در ارتباط و تعامل هستند. این تعامل تحتِ قواعدِ تکتونیکی ساخت فنی و هنری را در معماری آجری ایران در مسجد حکیم اصفهان 10- 13 ه‍ ق نشان می دهد و بیانگر فرهنگِ ساخت استروتامیک در معماریِ آجری ایران و تأییدی بر نظریه تکتونیک گاتفرید زمپر است.